Wojna - Rębkow - duża historia małej wsi

 Statystyki
Przejdź do treści

Menu główne:

Wojna

Historia wsi

Rębków ostatnia wojna
Opowiadania:
   * Rudy Austryjak - czyli nie każdy gestapowiec służył Hitlerowi,
   * Ten stary zegar..., - jak można znaleźć skarb
   * Wyzwoliciele - ciężko, oj ciężko było przeżyć wyzwolenie

Represje w okolicach Garwolina /wybrane wydarzenia z wielu na podstawie książki Armia Krajowa Obwód Gołąb - Garwolin Zbigniewa Gnata - Wieteski /:tekst czarny - wg książki,
tekst - moje uwagi i uzupełnienia, informacje pochodzące z innych źródeł są zaznaczone odmiennymi kolorami wraz z podaniem źródła
Wrzesień1939
1.   Na początku września 1939 roku lotnictwo niemieckie zrzuciło bomby w rejonie mostu kolejowego na rzece Wilga. Most nie został uszkodzony, pozostały tylko 3 leje po wybuchach bomb. W tym samym dniu została zrzucona bomba lotnicza w rejonie budynku chlewni dzierżawionej przez Celińskich, po wybuchu bomby pozostał tylko lej.
2.  W miesiącu wrześniu samolot niemiecki ostrzelał z karabinu maszynowego rolników (robotników rolnych) przebywających na polach dzierżawionych przez Celińskich. Moja mama Stanisława Rumak była naocznym świadkiem tego zdarzenia. Gdy usłyszała szum samolotu położyła się między redlinami w ziemniakach. Podczas tego nalotu nikt nie został ranny.
3.  Piwnica zlokalizowana w pobliżu pałacyku na terenie dworu służyła jako schron dla mieszkańców pałacyku  i zatrudnionych osób u Celińskich.  Po usłyszeniu szumu samolotów, oraz gdy były informacje na temat planowanego działania uzbrojonych grup niemieckich na tym terenie to najczęściej kobiety wraz z dziećmi biegły do piwnicy (nietypowego schronu) . /informacje w punktach 1-3  wg Andrzeja Rumaka/
   * 18-21 IX 1939 r. - w kościele parafialnym w Garwolinie Niemcy przetrzymywali około 2 tysięcy aresztowanych, w większości byli to mieszkańcy Łaskarzewa-
dla ludzi pierwszy szok jak obejść się bez toalety w kościele,
   *
Maks Nejman - sanitariusz Straży Pożarnej z Łakarzewa zabity przez Niemców w dn. 28.11.1939 razem z 26 Żydami w lesie koło Śliza - informacja pochodzi ze strony .
   * 11 XI 1940 r. - zastrzelenie przez Schmidta, szefa Kripo - kpt. Wacława Wrześniaka, powiatowego instruktora Straży Pożarniczych i Mariana Pietrzaka, sekretarza Wydziału Powiatowego
/ na zdjęciu - ten w okularach/, dlaczego ich wyprowadził z kawiarni i zastrzelił na ulicy? nie wiem
   * 17 VII 1942 r. - zastrzelenie na drodze z Pilawy do Łucznicy: ks. Mariana Juszczyka - proboszcza parafii Garwolin, rejenta Antoniego Pinakiewicza i Bolesława Warownego, - stoi tam dziś tablica pamiątkowa a ksiądz jest pochowany na cmentarzu w Garwolinie,
   * 11 XI 1942 r. - zastrzelenie w Augustówce: A. Szuchnika, J. Żurawskiego i J. Grzegrzółki,
   * 30 XI 1942 r. - na szosie w okolicy Garwolina żandarmi zastrzelili Stanisława Parzyszka, pracownika ,,Społem",
   * 9 XII 1942 r. - w m. Olszynki k/Marianowa "Schutze" zastrzelili 10 osób (rodziny Proczków, Nonosów i Kraszewskich) za ukrywanie jeńców sowieckich
   * grudzień 1942 r. - łapanki w powiecie garwolińskim. Urząd Pracy otrzymał do swojej dyspozycji 6 żandarmów z samochodem. Strzelali oni do każdego kto nie zatrzymał się na ich wezwanie. W razie ucieczki wyznaczonych na roboty przymusowe zabierali ich rodziców i umieszczali w obozie pracy w Garwolinie. W gminie Sobienie Jeziory zastrzelili 6 osób, w gminie Górzno (12 XII) - 3 osoby i w gminie Osieck (15 XII) - 3 osoby,
   * 1942 r. - funkcjonariusze Gestapo zakatowali w śledztwie B. Sadowskiego i J. Kotasa, aresztowanych w Łukówcu koło Parysowa.

     9 XI 943 r. - w Woli Rębkowskiej, Puznowie i Głoskowie Niemcy aresztowali 11 osób. Pięć z nich, mieszkańców Puznowa- Stanisława Humo, Józefa i Władysława Mikulskich, Władysława Kierzkowskiego i NN kobietę zastrzelili na miejscu. Pozostałych - Józefa Humo, Wacława Kosińskiego, Stanisława Sęka z Puznowa oraz Franciszka Komeluka i Henryka Kurowskiego z Głoskowa wywieźli do obozu w Oświęcimiu
   * 10XI 1943 r. - w Osiecku żandarmi zastrzelili 12 osób przetrzymywanych w miejscowym areszcie
   * 7 II 1943 r. - pacyfikacja wsi Słup. Spalono 6 zagród wraz z ludźmi (8 osób z rodzin Owczarczyków i Chmielaków),
   * 8 II 1943 r. - za stodołami przy ulicy Mazowieckiej w Garwolinie żandarmi zastrzelili 18 mieszkańców wioski Słup oraz 30 Żydów,
   * kwiecień 1943 r. - wśród 23 osób zastrzelonych na Lisich Jamach byli m.in. J. Chodkiewicz, J. Łabędzki, L. Mazek i Aniela Galas,
   * 15 VI 1943 r. - rozstrzelanie na Lisich Jamach aresztowanych w Górznie - Władysława Jóźwickiego ps. "Sęp" i N. Zimnowody
   * 24 VI 1943 r. - żandarmi aresztowali we wsi Miętne 6 mężczyzn, w tym 3 braci Piesiów,
   * 26 VI 1943 r. - rozstrzelanie na Lisich Jamach Piotra Szeląga,
   * 20 VII 1943 r. - starosta wydał zakaz używania rowerów oraz nakazał zdać zarejestrowane motocykle,
   * 3 VIII 1943 r. - masowe aresztowania w Garwolinie (ok. 140 osób),
   * 8 VIII 1943 r. - aresztowanie i osadzenie w areszcie w Garwolinie Onufrego Mączki. Zmarł 10 sierpnia na skutek tortur,
   * sierpień 1943 r. - w dwóch gromadach gminy Osieck, Niemcy aresztowali 33 gospodarzy za niedostarczenie mleka na kontyngent i osadzili ich w obozie pracy w Garwolinie,
   * sierpień 1943 r. - w Dąbrowie k/Miastkowa Kościelnego żandarmi zastrzelili 3 jeńców sowieckich oraz 2 Polaków (Salamoników), którzy udzielili im schronienia,
   * sierpień 1943 r. - wyłączenie wszystkich aparatów telefonicznych u osób prywatnych oraz w urzędach i instytucjach gospodarczych, gdzie nie było stałego nadzoru urzędnika Niemca,
   * 30 VIII 1943 r. - rozstrzelanie na Lisich Jamach Wł. Protaziuka i E. Tarnowskiego,
   * 7 X 1943 r. - pacyfikacja Wilkowyi w odwet za zabicie 3 żandarmów. Schutz-polizei i Gestapo z Warszawy (około 200 osób) zastrzeliło 11 osób oraz wzięło 22 zakładników,
   * 12 X 1943 r. - w odwet za zabicie w Sławinach dwóch żołnierzy niemieckich rozstrzelano na Lisich Jamach 5 osób: 2 kobiety i 3 mężczyzn,
   * 14 X 1943 r. - Niemcy zastrzelili w Augustówce Piotra Żołądka i Bronisława Grzegrzółkę,
   * 17 X 1943 r. - Gestapo z Warszawy przy udziale miejscowej żandarmerii i Schupo aresztowało w Garwolinie i najbliższej okolicy 25 osób. Pięć osób (m.in. Stefan Siudalski, Zbigniew Michalik, Andrzej Kapica) rodziny wykupiły, pozostałych uznano za zakładników, którzy będą rozstrzelani w wypadku napadu na Niemca,
   * 28 X 1943 r. - we wsi Choiny, na drodze z Parysowa do Pilawy żandarmi z Sobień Jezior zatrzymali wóz konny z 5 mężczyznami. Znaleziono na nim 13 kg rąbanki i 100 kg żyta. Zatrzymanych zastrzelili w lesie koło Trąbek, a konia i wóz zabrali,
   * 21 XI 1943 r. - w odwet za straty poniesione w starciu z oddziałem AK, Niemcy zastrzelili w Augustówce 11 osób - dwie rodziny wraz z małymi dziećmi,
   * 24 XI 1943 r. - początek aresztowań w Pilawie, które w listopadzie i grudniu objęły ogółem ok. 40 osób. Jeden z aresztowanych, Józef Ogonowski, zmarł w areszcie na skutek tortur zastosowanych w śledztwie,
   * 28 XI 1943 r. - żandarmi zastrzelili w Cyganówce, gm. Wilga, jedną osobę, drugą ciężko ranili oraz aresztowali 8 osób i spalili ich zagrody. 4 grudnia kilku aresztowanych zwolniono,
   * 29 XI 1943 r. - w Dąbrowie, gm. Łaskarzew, Schupo zastrzeliło l mężczyznę, w Romanowie - 2 osoby,
   * 3 XII 1943 r. - w Górkach Bahnschutz zastrzelił kolejarza, który wyskoczył z pociągu,
   * 10 XII 1943 r. - we wsi Wygoda żandarmi zastrzelili l mężczyznę oraz aresztowali dwóch posądzonych o kradzież
   * 12 XII 1943 r. - Schupo z Łaskarzewa zastrzelili w Romanowie gmina Łaskarzew Stefana Grzechnika,
   * 15 X111943 r. - we wsi Wilkowyja żandarmi aresztowali 7 ludzi "Kulawego". Trzech spośród nich zastrzelili na miejscu,
   * 17 XII 1943 r. - we wsi Feliksin, gm. Górzno, żandarmeria otoczyła i spaliła 2 domy, wymordowała sześcioosobową rodzinę Kurachów oraz zastrzeliła 8 członków oddziału "Kulawego",
   * 21 XII 1943 r. - Schupo aresztowało w Łaskarzewie 11 osób, trzy spośród nich zastrzelili,
   * 27 XII 1943 r. - na Lisich Jamach rozstrzelano 3 osoby,
   * grudzień 1943 r. - dzienne i nocne patrole żandarmów z Łaskarzewa zatrzymywały wszystkich przechodniów zabijając na miejscu podejrzanych oraz obcych,
   * listopad - grudzień 1943 r. - w Garwolinie za stodołami przy ulicy Mazowieckiej zastrzelono 11 osób, 10 I 1944 r. - żandarmi zastrzelili 12 osób przetrzymywanych w areszcie w Osiecku,
   * 17 I 1944 r. - w lesie między Sławinami a Reducinem żandarmi zastrzelili chłopca, a we wsi Reducin trzech innych mężczyzn,
   * 18 I 1944 r. - w lesie koło wsi Krystyna żandarmi i Kripo zastrzelili 4 Żydów, 2 Żydówki i l dziecko,
   * 18 I 1944 r. - w Podolu Starym zastrzelono rolnika Franciszka Kołnierzaka, który nie zatrzymał się na wezwanie,
   * 25 I 1944 r. - koło Łaskarzewa żandarmi zastrzelili l Żydówkę,
   * 21 lutego 1944 roku w lesie pod Bączkami paryzanci zabili 7 Niemców i trzech ranili, straty własne jeden ranny - w tydzień później Niemcy spacyfikowali Wanaty
   * 22 II 1944 r. - we wsi Budel Niemcy zastrzelili N. Szaniawskiego,
   * 23 II 1944 r. - w Trąbkach zginęli bracia W. i K. Gawinek,
   * 27 II 1944 r. - żandarmi aresztowali we wsi Unin 2 mężczyzn. Jednego z nich zastrzelili 29 lutego w lesie przy drodze do majątku Sliz,
   * 27/28 II 1944 r. - żandarmi, Schupo i Ukraińcy z Siedlec, Mińska Mazowieckiego, Warszawy i Rembertowa, w sile ok. 800 osób, spalili we wsi Wilkowyja dwa gospodarstwa, zabili l mężczyznę, osób; we wsi Zakącie spalili 4 gospodarstwa i zabili 2 mężczyzn oraz spalili całą wieś Wanaty, w której zamordowali 109 osób, przed spaleniem wsi rabowano wszystko co miało jakąkolwiek wartość, ci co mordowali porozumiewali sie po rosyjsku.\,
   * 4 III 1944 r. - Schupo z Osiecka aresztowało w Trąbkach mężczyznę i zastrzelili go pod Osieckiem,
   * 4 III 1944 r. - w Kalonce zastrzelono 90 osób,
   * 8 III 1944 r. - w Oziemkówce zastrzelono 8 osób i spalono ich zabudowania,
   * 8 III 1944 r. - żandarmi z Garwolina aresztowali we wsi Sufczyn 3 żołnierzy AK z Unina i Puznowa - Henryka Goździa ps. "Granat", Jana Pałyskę ps. "Martyna" i Edwarda Majewskiego ps. "Sęp". - wszystkich zabito,
   * 14 IV 1944 Rębków - zginął ppor. Julian Kasperkiewicz ;
   * 21 IV 1944 r. - żandarmi zastrzelili 6 Polaków, w tym m.in. H. Tomalę, St. Szewczyka, J. Czmiela i N. Kaczyńskiego, a kilka dni później T. Winiarka.
   * 4 V 1944 r. - we wsi Leonów aresztowano 7 osób. Po kilku dniach trzy spośród nich rozstrzelano w Leonowie, a pozostałe w pobliskich lasach,
   * 27 V 1944 r. - za pomoc i ukrywanie partyzantów sowieckich zastrzelono 32 osoby z Filipówki i Kujaw (w tym m.in. J. Osiak, R. Zbojna), a ich gospodarstwa spalono,
   * 24 VI 1944 r. - oddział SS z Rembertowa, żandarmeria z całego powiatu i Wehrmachtu z Garwolina, w sile ogółem ok. 600 ludzi, otoczyli wioski Czyszków, Czyszkówek i Górki i aresztowali 22 osoby, a jedną zabili,
   * czerwiec 1944 r. - na placu ćwiczeń w Sulbinach żandarmi zastrzelili 17 osób,
   * 8 VII 1944 r. - w Garwolnie rozstrzelano 30 osób, w tym 2 kobiety.

Więźniowie Auschwitz

Bronisław BIERNACKI – urodził się 6 października 1910 roku w Rębkowie. W czasie okupacji należał do Armii Krajowej i za tę działalność został aresztowany przez Gestapo 3 sierpnia 1943 roku. Trafił do więzienia Pawiak, skąd 25 sierpnia 1943 roku został przywieziony do KL Auschwitz, gdzie miał numer obozowy 138805. W Auschwitz przebywał do marca 1944 roku, kiedy to został wywieziony do KL Natzweiler. Stamtąd w październiku 1944 roku przeniesiono go do KL Dora-Mittelbau. Następnym obozem, w którym był więziony Bronisław Biernacki, był KL Neuengamme, do którego przeniesiono go w styczniu 1945 roku.. W marcu 1945 roku znalazł się jeszcze w KL Ravensbrück, gdzie doczekał wyzwolenia 1 maja 1945 roku przez Armię Czerwoną. Po wojnie aż do emerytury był przewonikiem w obozie Auschwitz.
Filip KOZŁOWSKI – znany jest tylko numer obozowy tego więźnia 139045, co oznacza, że został przywieziony do KL Auschwitz 25 sierpnia 1943 roku w transporcie z Warszawy.
Jan OSTOLSKI – urodzony 9 czerwca 1906 roku w Rębkowie. Został przywieziony do KL Auschwitz 25 sierpnia 1943 roku w transporcie z Warszawy i oznaczony numerem obozowym 139223. W Auschwitz przebywał do 3 maja 1944 roku, kiedy to został wywieziony do KL Natzweiler. Zginął w obozie uderzony zerwanym łańcuchem podczas przetaczania wagonów. Pozostał po nim syn Jan.
Bronisław OSTOLSKI - aresztowany jako Henryk Ostolski, przeżył obozy, dzieci - Andrzej, Wiesiek i Ewa.
Władysław LODOWSKI urodził się 4 kwietnia 1902 roku w Rębkowie. Do KL Auschwitz został przywieziony 25 sierpnia 1943 roku w transporcie więźniów z Warszawy i oznaczony numerem obozowym 139122. W Auschwitz przebywał do 1 października 1944 roku, kiedy to został przeniesiony do KL Buchenwald, gdzie miał numer obozowy 91064. Zmarł zaraz po wyzwoleniu na skutek braku opieki lekarskiej. Pozostał po nim syn  Zenon urodzony już po aresztowaniu ojca.
Adolf LODOWSKI urodził się 18 kwietnia 1908 roku w Rębkowie. Do KL Auschwitz został przywieziony 25 sierpnia 1943 roku w transporcie więźniów z Warszawy i oznaczony numerem obozowym 139121. W Auschwitz przebywał do 1 października 1944 roku, kiedy to został przeniesiony do KL Buchenwald, gdzie miał numer obozowy 91063. Okupację przeżył. Umarł bezpotomnie. Przed wojną nikt tak pięknie nie grał na skrzypcach jak on - po wojnie nie wziął już skrzypiec do rąk.

Stefan DZIUBAK - urodzony w Żelechowie 2.07.1895 roku.Od około 1915 roku związany z Rębkowem, uczył w szkole, założył koło Młodzieży Wiejskiej "Wici". Założył straż pożarną.W Rębkowie do około 1925 roku. Aresztowany w 1940 roku, zwolniony z obozu 19 stycznia 1942 roku - dalsze jego losy nie są znane.
Był więźniem Auschwitz numer 4759.  Przewieziony został do obozu z transportem z Warszawy co było typowym dla aresztowanych w Garwolinie i okolicach. Najpierw więziono na Pawiaku a później wysyłano do obozu. Witold Pilecki był do Auschwitz przewieziony tym samym transportem i miał numer obozowy różniący się od tego którym został oznaczony Dziubak o sto.

Od

Zabici przez Sowiety
Julian Ostolski -
policjant, brat Jana i Bronisława Ostolskich,
Władysław Niedźwiecki
(zmarł po wojnie na zesłaniu w Borowiczach)

Ważniejsze akcje partyzantów /wybrane wydarzenia z wielu na podstawie książki Armia Krajowa Obwód Gołąb - Garwolin Zbigniewa Gnata - Wieteski /-

   * 1 luty 1943 zastrzelono Zygfryda Lodowskiego z Rębkowa /Borki/ za donosy do Gestapo -
   * 20 luty 1943 - wykonano wyrok na Edwardzie Medyńskim z Trąbek za napisanie donosu do Gestapo na żołnierzy AK,
   * 19 sierpień 1943 - potyczka oddziału AK z Niemcami między Skurczą a Wilgą,
   * 9 wrzesień 1943 - odbicie Czesława Benickiego z aresztu w Garwolinie,
   * 17 wrzesień 1943 - w Sławinach zabito dwóch żołnierzy niemieckich,
   * 28 wrzesień 1943 - zabicie bandyty w Sławinach,
   * wrzesień 1943 - zniszczono akta i księgi w Urzędach w Parysowie, Górznie i Woli Rębkowskiej,
   * styczeń 1944 - wykonano wyrok na Zdzisławie Kujawie za współpracę z Niemcami
   * 6 luty 1944 - zastrzelenie "Kulawego" /Norbert Gostomski/ w Otwocku za napady bandyckie,
   * 27/28 luty 1944 - zlikwidowano konfidentów Gestapo Józefa Kaczmarczyka i Annę Krupę /ranną dobito w szpitalu/
   * 21 kwiecień 1944 - przejęcie zrzutu pod Ostrym Borem,
   * 9/10 maja 1944 - wykonanie w Sławinach wyroku na Genowefie R. za donos na Gestapo na Eugeniusza Szewczyka,
   * 12 czerwiec 1944 - zastrzelono w Rębkowie Pawła Piotra Witaka
   * 6 lipiec 1944 wykonano wyrok na dr.Carlu Ludwigu Freudethalu staroście powiatu garwolińskiego odpowiedzialnym za rozstrzeliwanie ludzi na Lisich Jamach /około 1.000- 2.000 zamordowanych? od 1942 roku/, strzałami z rkmu zatrzymano samochód osobowy w którym wracał z Warszawy starosta, ranny ostrzeliwał się, gdy mu odczytywano wyrok prosił by nie zabijać, że on się zmieni i już nie będzie prześladował Polaków, zdobyto broń i dokumenty, samochód z obstawą starosty uciekł z miejsca akcji - zatrzymał się dopiero dwadzieścia kilometrów dalej. Niemcy w Mińsku Mazowieckim wzięli około 200 zakładników i chcieli ich rozstrzelać - wstawiła się żona po Freudethala - "Nie zabijajcie niewinnych, szukajcie winnych" - miała powiedzieć.

     Wyzwolenie i ”wyzwolenie”

W lipcu 1944 roku w Rębkowie już Niemców nie było – ich miejsce zajęli Sowieci.
Jak wyglądała linia frontu w lipcu 1944 roku? A tak, że Armia Czerwona stała 120 km od Auschwitz – tu jest radziecka mapa
Stała przez pół roku a w tym czasie wojska Józia Słoneczkiem Narodów zwanym pokonywały odległości 1000 -1500 km ale na południu Europy
A jaki siły mieli Niemcy? Cenzura dobrze przez kilkadziesiąt lat pilnowała aby nie publikowano danych o słabości sił niemieckich na linii Wisły – udało się te dane umieścić w książce Kirchmajera „Powstanie Warszawskie” w załącznikach i tak z meldunku dowódcy niemieckiego1 można przeczytać, że od Puław do Warszawy – około 100 km - Niemcy mieli 30 tysięcy żołnierzy czyli zaledwie 300 żołnierzy na kilometr frontu a Sowieci na tym odcinku od Puław do Warszawy  mieli 135 tysięcy żołnierzy, czołgów i dział pancernych odpowiednio 351/670, armat 600/1600 czy te liczby wymagają komentarza?

Lata „Ludowej” i PRLu – na stronie PRL

Warto przeczytać:
  1. http://biuletyn.ak.webpark.pl/strony/spis2002.htm
  2. "Garwolin - dzieje miasta i okolicy" praca zbiorowa Książka i Wiedza 1980 rok,
  3. "Armia Krajowa Obwód "Gołąb" - Garwolin" Zbigniew Gnat - Wieteska Pruszków 1997
  4. Wiersz - o okupacji na wschodzie
ostatnia aktualizacja 22.02.2009 / 1.05.2011 SJS

1Jerzy Kirchmayer „Powstanie Warszawskie” Książka i Wiedza 1959




Jesteś Na bloga liczniki osobą na tej stronie.
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego