Rębków ciekawostki - młyny ziemi garwolińskiej

Młyn w Rębkowie- czyli to już 391 lat

W Rębkowie w XVII wieku były dwa młyny. Po tym starszym, większym to i ślad gdzie stał trudno znaleźć bo rzeka przesunęła się o dobre 300 metrów. Ten postawiony w 1614 roku przez Matysa Krupę też nie przetrwał lecz wszystko wskazuje na to, że stał on tam gdzie dziś działa młyn napędzany prądem.

To o tych młynach mowa w lustracji z 1617 roku. ---- Młyn. — Są przy tej wsi na rzece Wilce 2 młyny, jeden nazwany Wielki ma 4 koła, dwie mączne korzeczne, trzecie foluszowe, czwarte z piłą do tarcia. Młynarz trzecią miarę bierze za prawem ab Ioanne Seniore, Dei gratia duce Masoviae. Na stronę królewską dostaje się kor. nro 60, każdy per gr 16, facit ............ fl. 32/0/0


Lustracja majatku z roku 1565 tak opisuje ten większy młyn. - Młyn. — Jest przy Rębkowie młyn dobry na rzece Wielkiey Wilcze, ma 4 koła: dwie korzeczne, na których żyto mielą, jedno słodowe walne, a czwarte foluszowe, kędy folują sukna. Młynarz dziedziczny ma prawo na trzecią miarę od książęcia Janusza Starego, ma też ku temu młynowi 1/2 morga rolej. Staw jest dobry, jest w nim ryb dosyć; wedle powieści ludzi, wymierza się z tego młyna czasem mniej, czasem więcej na stronę pańską okrom miary młynarskiej: żyta kor. 83, pszenice kor. 2, słodu pospolitego kor. 22.


Drugi młyn jest tak opisany w lustracji z roku 1617 - Drugi młyn nowo od 3 lat przez Matysa Krupę zbudowany, o jednym walnym i drugiem korzecznym. W tym młynie najwięcej na potrzebę folwarkową miełają. Jednak z tego, co nad potrzebę folwarkową zmielą (okrom trzeciej miary młynarskiej), dostaje się na stronę królewską żyta nro 24, każdy per gr 16, facit .............................................. fl. 12/24/0


Gdzie szukać miejsca po tym większym młynie? Na stronie zrodla.htm umieściłem zdjęcie satelitarne rejonu Rębkowa na którym widać prawdopodobny bieg rzeki w czasach gdy stał ten duży młyn. Starsi ludzie mówili, że kiedyś pod Borkami był młyn ale sugerowano, że był on postawiony na strumieniu który wypływa ze źródła. Prawdopodobnie nastąpiło przekłamanie informacji gdyż nurt rzeki przesunął się tak bardzo od miejsca gdzie dawniej stał młyn, że jedynym sensownym wytłumaczeniem zasilania młyna wydawało się że mogło pochodzić ze strumyczka. Źródło i strumyczek daje dziś tak mało wody, że nawet zbieranie przez kilka dni wody nie starczyło by na nic więcej jak na tłoczenie oleju. Pozostaje przyjąć, że młyn stał przy źródle lecz jego koła były zasilane nurtem rzeki dziś Wilgą zwaną.

Czy tam natrafiano na jakieś ślady budowli? Tak, w dwóch miejscach - na polu u Głowalów tam gdzie jest dziś staw i w drugim miejscu bliżej nowej drogi i drugiego źródła.

Na zdjęciu widać zaporę która kierowała wodę do młyna. Zdjęcie było zrobione w sierpniu 1939 roku na kilka dni przed wybuchem II Wojny. Rzeka Wilga tuż przed zaporą była kierowana odnogą do młyna gdzie druga, węższa zapora umożliwiała sterowanie kołem wodnym napędzającym młyn. Zapora przetrwała wojnę. Jeszcze w latach pięćdziesiątych zeszłego wieku do młyna ustawiały się kolejki wozów z ziarnem do mielenia. Przyszły czasy "domiarów", walki z kułakami i chyba z każdym kto był zaradny życiowo i nie oglądał się co mu łaskawie PZPR kapnie. Posiadanie młyna stało się niebezpieczne - którejś wiosny popłynęła więc zapora razem z krą.

zapora w Rębkowie 1939 rokDziś część młyna została odbudowana i już teraz maszyna napędzane prądem miele zboże a zapory żal bo ziemie przed zaporą rodziły nawet pszenicę a jak zapora zniknęła to i pszenica z upraw też.


 

Więcej na ten temat w dokumencie - RĘBKOWO - lustracja majątku w 1565 roku

Rębkow z sześcią wsiami, dzierżawa p. Łukasza Nagorskiego, podkomorzego łęczyckiego, ochmistrza królewnej JM polskiej jemu przez JKM dana; ty wszytkie wsi przedtym do Osieczka należały, dwie mili od Osieczka leżą.

.....Młyn. — Jest przy Rębkowie młyn dobry na rzece Wielkiey Wilcze, ma 4 koła: dwie korzeczne, na których żyto mielą, jedno słodowe walne, a czwarte foluszowe, kędy folują sukna. Młynarz dziedziczny ma prawo na trzecią miarę od książęcia Janusza Starego, ma też ku temu młynowi 1/2 morga rolej. Staw jest dobry, jest w nim ryb dosyć; wedle powieści ludzi, wymierza się z tego młyna czasem mniej, czasem więcej na stronę pańską okrom miary młynarskiej: żyta kor. 83, pszenice kor. 2, słodu pospolitego kor. 22......

Czy to ten młyn jest opisany w lustracji z 1565 roku? Raczej nie.

młyn dobry na rzece Wielkiey Wilcze - prawdopodobnie rzeka Wilga bo to o niej tu napisane płyneła w tamtych czasach bliżej Rębkowa dziś Starym Rębkowem zwanym, równolegle do dzisiejszej drogi prowadzącej do młyna dzisiejszego, po łąkach, za sklepem Wielgoszów w kierunku stawu u Głowalów pod Borkami i tam gdzie dziś jest staw prawdopodobnie stał ten młyn. Wskazuje na to zapis "Wtóre pole ku Osieczku za młynem" - ponieważ licząc od folwarku do Osiecka tylko to miejsce może pasować.

Dzisiejszy młyn to chyba był zbudowany w miejscu młyna postawionego przez Matysa Krupę w 1614 roku.

....Drugi młyn nowo od 3 lat przez Matysa Krupę zbudowany, o jednym walnym i drugiem korzecznym. W tym młynie najwięcej na potrzebę folwarkową miełają. Jednak z tego, co nad potrzebę folwarkową zmielą (okrom trzeciej miary młynarskiej), dostaje się na stronę królewską żyta nro 24, każdy per gr 16, facit .............................................. fl. 12/24/0.....

To fragment dokumentu z 1617 roku.

I jeszcze tu:

....Młyn. — Są przy tej wsi na rzece Wilce 2 młyny, jeden nazwany Wielki ma 4 koła, dwie mączne korzeczne, trzecie foluszowe, czwarte z piłą do tarcia. Młynarz trzecią miarę bierze za prawem ab Ioanne Seniore, Dei gratia duce Masoviae. Na stronę królewską dostaje się kor. nro 60, każdy per gr 16, facit ............ fl. 32/0/0...


Stefan Jerzy Siudalski © 2003 uzupełniono 12.08.2004 oraz 20.02.2005

powrót do strony głównej

29.09.2003sjs